درمان و علت گرفتگی، تنگی و انسداد مجاری ادرار (هیدرونفروزیس)

انسداد مجاری ادرار

انسداد مجاری ادرار، به حالتی گفته می‌شود که در آن، به دلیل برخی از انواع انسداد، ادرار شما نمی‌تواند از طریق میزنای، مثانه یا مجرای پیشاب جریان یابد (به صورت جزئی یا به صورت کامل). در این حالت، به جای جریان یافتن از کلیه‌ها به مثانه، ادرار به سمت عقب رفته، رفلاکس می‌کند و به کلیه‌ها برمی‌گردد.

میزنای‌ها دو لوله هستند که ادرار را از هر کلیه به مثانه‌ی شما می‌رسانند. انسداد مجاری ادراری می‌تواند باعث تورم کلیه‌ها و بروز آسیب‌هایی به یک یا هر دو کلیه شود.

این عارضه می‌تواند مردان و زنان در هر سنی را تحت تأثیر قرار دهد. این بیماری همچنین می‌تواند در طول بارداری، در کودک متولد نشده وجود داشته باشد.

اگر نمی‌توانید ادرار کنید، درمان‌های اورژانسی شامل وارد کردن یک تیوب (کتتر) از طریق نوک آلت و به درون مثانه‌ی شما، انجام می‌گیرند. این تیوب کمک می‌کند تا ادرار از مثانه‌ی شما تخلیه شود. اگر مشکل شما به درمان فوری نیاز نداشته باشد، پزشک احتمالاً آزمایشاتی را برای تعیین دلیل ایجاد کننده‌ی انسداد خروجی مثانه، تجویز می‌کند. این آزمایشات شامل تصویربرداری از مثانه با امواج صوتی (سونوگرافی) و مشاهده‌ی مثانه با استفاده از دوربین (سیتوسکوپی) هستند. درمان شامل دارودرمانی یا جراحی می‌باشد.

برای دریافت مشاوره و یا مراجعه حضوری جهت درمان میتوانید از طریق شماره‌های ما تماس بگیرید.

دلایل انسداد مجاری ادراری


انسداد مجاری ادرار می‌تواند به دلایل متنوعی ایجاد شود. تراکم می‌تواند به کلیه‎ها و میزنای‌های شما آسیب وارد کند. انسدادهای موقتی یا دائمی در میزنای یا مجرای پیشاب، که ادرار از آنها خارجی می‌شود، می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

  • آسیب‌هایی مانند شکستن لگن
  • حجم تومور که در کلیه‌ها، مثانه، رحم یا کولون منتشر شده باشد.
  • بیماری دستگاه گوارش
  • سنگ کلیه که در میزنای گیر افتاده باشد.
  • لخته‌های خون

اختلالات سیستم عصبی نیز می‌توانند باعث انسداد مجاری ادرار شوند. این اتفاق زمانی می‌افتد که عصب‌هایی که مسئول کنترل مثانه هستند، به درستی عمل نکنند. استفاده از داروهای نوروژنیک برای کنترل مثانه‌ی بسیار فعال نیز می‌تواند در برخی موارد باعث ایجاد انسداد مجاری ادرار شود.

ورم پروستات یک دلیل تکراری انسداد مجاری ادرار در مردان است. خانم‌های باردار هم ممکن است برگشتن جریان ادرار را به دلیل وزن اضافی جنین که به مثانه‌ی آنها فشار وارد می‌کند، تجربه کنند. با این حال، انسداد به دلیل بارداری، بسیار نادر است.

علائم انسداد مجاری ادرار


آغاز انسداد مجاری ادرار، می‌تواند بسیار سریع و حاد، یا آهسته و پیش‌رونده باشد. شما درد را در بخش میانی بدن یا یک یا هر دو طرف احساس می‌کنید. سطح و مکان درد از فردی به فرد دیگر متفاوت بوده و به این بستگی دارد که یک کلیه درگیر است یا هر دو.

تب، تهوع و استفراغ نیز از علائم شایع انسداد مجاری ادرار هستند. ممکن است در زمان به عقب رفتن ادرار و برگشتن آن به ارگان‌ها، تورم یا حساسیت را در کلیه‌ها احساس کنید.

تغییر در عادت‌های تخلیه‌ی ادرار هم می‌تواند انسداد در مجاری را نشان دهد. علائمی که باید به دنبال آنها باشید شامل:

  • دشواری در تخلیه‌ی ادرار
  • جریان آهسته‌ی ادرار، که گاهی اوقات به صورت “خرده خرده” تعبیر می‎شود.
  • نیاز مکرر به ادرار کردن، بخصوص در طول شب (نوکتوریا)
  • این احساس که مثانه‌ی شما خالی نیست.
  • خروجی کاهش یافته‌ی ادرار
  • وجود خون در ادرار

اگر تنها یکی از کلیه‌های شما هم مسدود شده باشند، ممکن است با کاهش ادرار، نسبت به آن مقداری که انتظار دارید، مواجه شوید. معمولاً نیاز است که هر دو کلیه مسدود شوند تا خروجی ادرار تحت تأثیر قرار بگیرد.

علائم در کودکان متولد نشده

انسداد مجاری ادراری، می‌تواند مشکلی در جنین متولد نشده باشد. یکی از علائم انسداد مجاری ادرار در کودک متولد نشده، سطح مایع آمنیوتیک در رحم است که کمتر از سطح نرمال می‌باشد. ادرار، یکی از اجزای مایع آمنیوتیک می‌باشد. جنین دارای انسداد مجاری ادراری، قادر به ادرار کردن خارج از بدن خود نیست. این اتفاق باعث افت حجم مایع آمنیوتیک می‌شود که می‌تواند به مرگ جنین یا عوارض زمان تولد منجر شود.

چرا نیاز است که خودتان ادرار کنید؟


سیستم عصبی بدن شما را هدایت می‌کند تا در زمان پر بودن مثانه به مغز هشدار بدهد. زمانی که نیاز است ادرار کنید، فشاری را در قسمت پایین تنه‌ی خود احساس می‌کنیم، که نشانه‌ی این است که باید به دستشویی بروید. در برخی از موقعیت‌ها، شما باید بدن خود را مجبور به ادرار کردن کنید. این اتفاق ممکن است در زمانی بیفتد که پزشک از شما می‌خواهد تا در چک آپ ادرار خود را برای آنالیز تحویل دهید. به این کار، آزمایش ادرار گفته می‌شود. پزشک، یک ظرف پلاستیکی استریل را به شما می‌دهد تا در آن ادرار کرده و سپس آزمایشات مختلفی بر روی نمونه‌ی ادرار شما انجام خواهد شد.

یا ممکن است پس از انجام عمل جراحی دچار مشکل شایعی به نام مثانه‌ی نوروژنیک شده باشید که در سیگنال‌های عصبی نرمالی که از مثانه به مغز شما فرستاده می‌شوند، دخالت می‌کند. این مشکل باعث می‌شود که درک اینکه چه زمانی باید ادرار تخلیه شود، برای بدن دشوار یا غیر ممکن باشد. ادرار شامل مواد زائدی است که در صورتی که آن را “نگه دارید” می‌توانند برای بدن خطرناک باشند.

بسیاری از داروها می‌توانند باعث احتباس موقتی ادرار شوند.

چگونه خود را مجبور به ادرار کردن کنید؟


اگر به دلایل پزشکی مجبور نیستید، نباید خود را به ادرار کردن مجبور کنید. اگر باید این کار را انجام دهید، 10 استراتژی زیر را می‌توانید به کار بگیرید:

  • آب جاری کنید.

شیر آب را در سینک باز کرده و بر روی توالت بنشینید. سعی کنید آرام باشید، چشم‌های خود را بسته و بر صدای آب تمرکز کنید.

  • پرینیوم خود را شستشو دهید.

پرینیوم، فاصله‌ی میان اندام تناسلی و مقعد است. بر روی توالت نشسته و سعی کنید آرام باشید. از یک بطری سرنگ برای شستشوی پرینیوم با آب گرم استفاده کنید.

  • دست‌های خود را در آب یخ یا گرم نگه دارید.

یک کاسه‌ی کوچک را از آب یخ یا گرم پر کرده و نوک انگشتان خود را در آن قرار دهید. انگشتان را آنقدر نگه دارید تا احساس نیاز به ادرار کردن پیدا کنید و سپس به دستشویی بروید.

  • پیاده‌روی کنید.

فعالیت فیزیکی گاهی اوقات باعث تحریک مثانه می‌شوند. در اتاق یا راهرو پیاده‌روی کنید تا زمانی که احساس به تخلیه‌ی ادرار پیدا کنید.

  • روغن نعناع را بو بکشید.

بوی روغن نعناع ممکن است به شما میل به تخلیه‌ی ادرار بدهد. چند قطره از این روغن را بر روی توپ کتانی چکانده و آن را با خود به دستشویی ببرید. بر روی توالت نشسته، آرام باشید و توپ کتانی را بو بکشید. ممکن است بخواهید که روغن نعناع را مستقیماً به درون دستشویی بیندازید.

  • به جلو خم شوید.

بر روی توالت نشسته و آرام باشید. زمانی که برای تلاش آماده بودید، به جلو خم شوید. این کار مثانه‌ی شما را تحریک می‌کند.

  • سعی کنید مانور مالسالوا را انجام دهید.

بر روی توالت نشسته و مانند وقتی که حرکت روده دارید، پایین بروید. از ساعد خود برای فشار آهسته به قسمت پایین شکم استفاده کنید—مراقبت باشید که مستقیماً بر روی مثانه فشار وارد نکنید. ادراری که به سمت کلیه‌ها عقب می‌رود می‌تواند باعث آسیب عفونی شود.

  • به ناحیه‌ی شرمگاهی ضربه بزنید.

بر روی توالت نشسته و آرام باشید. از سر انگشتان خود برای ضربات سریع به ناحیه‌ی میان ناف و استخوان لگن (برای خانم‌ها) و آلت (برای آقایان) استفاده کنید. یک بار در ثانیه و برای سی ثانیه این کار را انجام دهید.

  • از تکنیک‌های آرام‌بخش بهره بگیرید.

بر روی توالت نشسته و تا حد امکان آرام باشید. برای آرامش بیشتر، چشم‌های خود را بسته و تنفس عمیق را آغاز کنید. تلاش کنید تا تمامی عضلات بدن خود، از سر تا پا را ریلکس کنید.

  • ران‌های خود را لمس کنید.

بر روی توالت نشسته و آرام باشید. با نوک انگشتان خود، قسمت داخلی ران خود را لمس کنید. این کار ممکن است باعث تحریک ادرار شود.

تشخیص


تشخیص

معاینه‌ی فیزیکی باید شامل موارد زیر باشد:

  • ارزیابی نشانه‌های کمبود آب و کاهش حجم درون عضلانی، ادم پیرامونی، فشار خون. علائم نارسایی قلبی وابسته به تراکم ناشی از زیاد شدن بار مایع ممکن است در انسداد ناشی از نارسایی کلیه، مشاهده گردد.
  • لمس کلیه یا مثانه (که نشان‌دهنده‌ی انبساط سیستم جمع‌آوری ادرار می‌باشد).
  • معاینه‌ی رکتال یا لگن برای کمک به تعیین اینکه آیا بزرگ شدن ارگان‌های لگنی، دلیل احتمالی انسداد مجاری ادراری می‌باشند یا خیر.
  • معاینه‌ی مجرای پیشاب خارجی برای تنگی مجرا یا فمیوز

مطالعات آزمایشگاهی که می‌توانند مفید باشند، شامل موارد زیر هستند:

  • تحلیل ادرار و معاینه‌ی رسوبات
  • شاخص‌های تشخیص ادرار (مانند سدیم، کراتینین، اسمولالیته)
  • الکترولیت‌های سرم (سدیم، پتاسیم، کلوراید، بی کربنات) و همچنین نیتروژن اوره‌ی خون (BUN)، کراتینین، کلسیم، فسفات، منیزیم، اوریک اسید و آلبومین
  • شمارش کل واحدهای خونی (CBC)

هدف هر مطالعه‌ی تصویربرداری، تشخیص علت‌های آناتومیک از شکل‌های عملکردی اتساع سیستم جمع‌آوری و شناسایی مکان انسداد می‌باشد. مطالعات تصویربرداری که ممکن است در نظر گرفته شوند شامل موارد زیر می‌باشند:

  • سی تی- سی تی هلیکال (بخصوص بدون کنتراست) به سرعت به عنوان اولین گام در ارزیابی رادیولوژیک سیستم ادراری، جایگزین اشعه‌ی ایکس از کلیه‌ها- میزنای‌ها- مثانه (KUB) شده است.
  • ام آر آی- هر زمان که امکان‌پذیر باشد، ام آر آی به سرعت به عنوان یک گزینه‌ی انتخابی برای تصویربرداری از انسداد مجاری ادراری، مطرح می‌شود.
  • پیلوگرافی IV (IVP)- IVP یک روش انتخابی برای تشخیص گستره و آناتومی انسداد می‌باشد.
  • پیلوگرافی تهاجمی- این مدولاسیون همان اطلاعات IPV را بدون وابستگی به عملکرد کلیه فراهم کرده و می‌تواند در زمانی استفاده شود که ریسک انجام IPV بسیار بالا ارزیابی شده است.
  • اولتراسونوگرافی- این فرایند انتخابی برای تعیین حضور هیدرونفروز استفاده می‌شود.

چگونه انسداد خروجی مثانه می‌تواند بر نوزاد من اثر بگذارد؟


مجرای پیشاب، لوله‌ای است که از طریق آن ادرار از مثانه عبور کرده و از بدن خارج می‌شود. در مردان، شایع‌ترین علت انسداد خروجی مثانه، دریچه‌های خلفی مجاری ادرار می‌باشند (وقتی که این دریچه‌ها درورودی مجرای پیشاب به صورت درست قرار نگرفته باشند). در زنان، شایع‌ترین علت، آترزی مجاری ادرار (فقدان یا انسداد مجاری پیشاب) می‌باشد. شدت انسداد مجاری مثانه، طیف گسترده‌ای دارد. در یک انتهای این طیف، حجم نرمال مایع آمنیوتیک با عملکرد نرمال کلیه‌ها قرار دارد. کودکانی که در انتهای دیگر این طیف قرار دارند، ممکن است هیچ مایع آمنیوتیکی نداشته و دچار تورم مثانه و مشکلاتی در کلیه‌ها، ریه‌ها و ارگان‌های دیگر باشند.

مشکلاتی که کودک شما دارد، به میزان بد بودن علائم او و مدت زمان بارداری در زمان بروز مشکل بستگی دارد. هرچه علائم شدیدتر بوده و هرچه زودتر مشاهده شوند، نتیجه‌ی آنها برای کودک سخت‌تر خواهد بود.

آزمایشات سونوگرافی در پیگیری انسداد مجاری ادرار و مشاهده‌ی بهتر یا بدتر شدن آن، بسیار مهم هستند. در برخی از موارد، مشکل به خودی خود بهبود می‌یابد. در موارد دیگر، مشکل بدتر می‌شود. درمان در طول بارداری، پیش‌بینی، و همچنین برنامه‌ریزی برای مراقبت از نوزاد پس از تولد، به آنچه که با پیشرفت حاملگی اتفاق می‌افتد، بستگی دارند.

انسداد خروجی مثانه چطور بر حاملگی من اثر می‌گذارد؟


هیدرونفروز می‌تواند با سونوگرافی معمولی دیده شود. متخصص زنان و زایمان احتمالاً شما را به متخصصی ارجاع می‌دهد که حاملگی‌های پرریسک را با سونوگرافی دارای هدف مدیریت کرده و می‌تواند کودک متولد نشده را به صورت جزئی‌تر ارزیابی کند. این متخصصان، پریناتولوژیست نامیده می‌شوند. دو تا از مهمترین فاکتورها در تعیین نتیجه‌ی مربوط به کودک، مقدار مایع آمنیوتیک اطراف کودک و سلامت کلیه‌های او (در صورتی که کلیه‌ها بتوانند کار خود را انجام دهند) می‌باشند. هر کدام از این فاکتورها می‌توانند با پیشرفت حاملگی بهتر یا بدتر شوند. برنامه‌ی مراقبتی برای کودکان مبتلا به هیدرونفروز شامل سونوگرافی‌های پیاپی برای چک کردن چگونگی عملکرد کلیه‌های جنین می‌باشد. مقدار مایع آمنیوتیک نیز چک می‌شود چرا که این مقدار، بهترین شاهد بر چگونگی عملکرد کلیه‌ها می‌باشد. در بسیاری از موارد، حاملگی به صورت طبیعی پیشرفت می‌کند.

در درصد کمی از موارد، علائم بدتر می‌شوند. در برخی از موارد، پزشک فرایندی را توصیه می‌کند تا برای کمک به عملکرد کلیه و رشد ریه بر روی کودک تولد نشده انجام شود. اگر این فرایند، یک گزینه‌ی درمانی باشد، ریسک‌ها و مزایای به صورت جزئی با شما در میان گذاشته می‌شود.

در موارد دیگر، علائم بسیار زود در حاملگی نمایان شده و یا آنقدر وخیم هستند که راهی برای درمان آنها چه پیش و چه پس از زایمان وجود ندارد. اگر شرایط جنین آنقدر بد باشد که نتواند زنده بماند، دو گزینه با شما مطرح می‌شود. یک گزینه، پایان دادن زود هنگام به حاملگی است چرا که می‌دانیم جنین زنده نمی‌ماند و راهی هم برای حل مشکل وجود ندارد. گزینه‌ی دیگر، ادامه دادن حاملگی با مراقبت تسکین‌دهنده به عنوان برنامه‌ی درمانی برای کودک در زمان تولد اوست. هدف مراقبت تسکین‌دهنده، پشتیبانی و دادن آسایش به کودک و خانواده‌ی او و کمک به ساخت حافظه، پیوند و کار بخاطر فرایند اندوهگین شدن، می‌باشد.

درمان انسداد مجاری ادرار


دارودرمانی

برای بیماران مبتلا به انسداد مجاری ادرار و همچنین هیدرونفروز یا احتباس ادراری، مشورت با یک اورولوژیست ضروری است. بیمار مبتلا به انسداد کامل مجاری ادراری، هر نوع انسداد در یک کلیه، انسداد همراه با درد یا عفونت یا نارسایی کلیوی، به توجه فوری یک اورولوژیست نیاز دارد. بیمارانی که دچار دردی هستند که با داروهای خوراکی قابل کنترل نیست یا دارای تهوع و استفراغ مداوم هستند که باعث کم آب شدن بدن می‌شود، نیز به توجه فوری اورولوژیست نیاز دارند.

انسداد جزئی در صورتی که با عفونت همراه نباشد، می‌تواند موقتاً با داروهای مسکن و آنتی‌بیوتیک‌های پیشگیر کنترل شود تا زمانی که ارزیابی اورولوژیک کامل انجام شده و کنترل قطعی تکمیل گردد.

آنتی‌بیوتیک‌ها معمولاً برای پیشگیری تجویز شده و باید پاتوژن‌های شایع مجاری ادرار را پوشش دهند. شایع‌ترین آنتی‌بیوتیک‌ها مورد استفاده شامل ترمیتوپریم- سولفامتوکسازول، نیتروفورانتوئین، سفالوسپورین‌ها و فلوروکینولون‌ها می‌باشند.

درد ثانویه‌ی انسداد مجاری ادرار معمولاً با اکسی کدون، هیدروکدون، استامینوفن و داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی کنترل می‌شود.

درمان جراحی

هدف مداخلات جراحی، درمان کامل انسداد مجاری ادرار است. این کار می‌تواند با تصویربرداری مجدد برای اطمینان از حل مشکل انسداد و همچنین مانیتورینگ عملکرد کلیه با تست آزمایشگاهی کراتینین، ارزیابی شود. بهبودی در عملکرد کلیه، به شدت و مدت زمان انسداد بستگی دارد.

مداخلات متفاوتی می‌توانند برای تسکین موقتی مکان انسداد انجام شوند. مداخلات جراحی معمولاً در زمانی که نقطه‌ی انسداد شناسایی شد و همراه با تصویربردای رادیوگرافی، انجام می‌گیرند.

انسداد دستگاه ادراری تحتانی

انسداد دستگاه ادراری تحتانی (مثانه، مجرای پیشاب) می‌تواند با کتتر مجرای پیشاب یا یک لوله یا کتتر بالای شرمگاه، تسکین یابد.

کتتر مجرای پیشاب. یک کتتر مجرای پیشاب (اندازه‌ی 8F-24F) یک کتتر خارجی قابل انعطاف است که از مثانه تا مجرای پیشاب کشیده می‌شود. یک پزشک یا پرستار می‌تواند آن را قرار دهد. اگر گذاشتن کتتر دشوار باشد، یک متخصص اورولوژی ممکن است برای پرهیز از آسیب به مجرای پیشاب به کار گرفته شود. اورولوژیست ممکن است برای انجام اتساع مجرای پیشاب، سیستوسکوپی یا هر دو این کارها به منظور عبور دادن کتتر مورد نیاز باشد. کتتر ممکن است به صورت ساکن رها شود، یا به عنوان گزینه‌ی دیگر، بیمار عمل تمیز کردن کاتتریزاسیون متناوب را انجام می‌دهد. اگر پس از آسیب به لگن، در مجرای پیشاب خون بوده و ظن آسیب به پیشاب وجود داشته باشد، باید پیش از جایگذاری کتتر با یک اورولوژیست مشورت شود. برای رد آسیب به پیشاب، باید اورترروگرافی برگشت دهنده انجام شود.

لوله‌ی بالای لگنی یا کتتر: اگر کاتتر فولی را نتوان عبور داد، یک لوله‌ی بالای لگنی می‌تواند از طریق پوست (در بستر) یا به صورت باز (در اتاق عمل) جایگذاری شود. لوله‌ی بالای لگنی در پایین دیواره‌ی پیشین شکمی و تقریباً به اندازه‌ی دو پهنای انگشت بالای سمفیز لگنی قرار داده می‌شود. راهنمایی سونوگرافی باید برای روش‌های بستری و به منظور اطمینان از جایگذاری صحیح و بدون آسیب به ساختارهای مجاور، استفاده شود. در بیمارانی که دارای سابقه‌ی عمل جراحی شکمی پیشین دارند، چسبندگی‌ها و بافت اسکار ممکن است مکان طبیعی روده را تغییر داده باشند، بنابراین روش باز برای آنها ترجیح دارد.

انسداد دستگاه فوقانی ادرار

انسداد دستگاه فوقانی ادرار (میزنای، کلیه) می‌تواند با یک استنت مجرای پیشاب یا لوله‌ی نفروستومی بهبود یابد.

استنت مجرای پیشاب: این وسیله یک لوله‌ی انعطاف‌پذیر است که از لگن کلیه تا مثانه کشیده می‌شود. این وسیله می‌تواند در هنگام سیستوسکوپی و برای تسکین انسداد موجود در هر نقطه‌ای از پیشاب استفاده شود. عموماً این استنت باید هر سه ماه یک بار تعویض گردد.

لوله‌ی نفروستومی: این وسیله یک لوله‌ی انعطاف‌پذیر است که از طریق کمر، مستقیماً در لگن کلیوی قرار داده می‌شود. اگر استنت میزنای نتواند به روشی عقب‌گرد و به صورت سیستوسکوپیک قرار داده شود، یک لوله‌ی نفروستومی پوستی، تسکین هیدرونفروز را فراهم می‌کند. اگر نیاز باشد، یک استنت میزنای بعداً به روشی با درجه‌ی مقدماتی و از طریق مجرای لوله‌ی نفروستومی وارد می‌شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *